ASA Fiziksel Durum Sınıflandırması Egzotik Hayvanlarda Neden Yetersiz Kalıyor?

Preprint · Qeios · 31 Ağustos 2026 · DOI: 10.32388/7E9SBO

ASA fiziksel durum sınıflandırması, anestezi öncesi risk değerlendirmesinde dünya çapında kullanılan standart araçtır. Ancak veteriner hekimlikte bu sınıflandırmanın gerçek prognostik değeri şimdiye kadar yalnızca köpek, kedi, tavşan ve domuzlarda resmi olarak incelendi — kuşlar ve sürüngenler için hiçbir sistematik doğrulama yapılmamış durumda. Yeni yayınladığım preprint çalışmada bu boşluğu ele alıyor ve mevcut sınıflandırmaya bakım kalitesi ile stres maruziyetini dahil eden bir tamamlayıcı çerçeve öneriyorum.

Neden Bu Konu Önemli?

Yayınlanmış verilere göre tavşanlarda perianestezik mortalite oranı (%1,39), köpeklerdeki (%0,17) ve kedilerdeki (%0,24) orandan altı ila sekiz kat daha yüksek. Tek institusyonlu çalışmalarda bu fark daha da belirgin hale geliyor. Kuş ve sürüngenlerde ise, standart ASA fiziksel durum sınıflandırması hiç doğrulanmadığı için, hekimler bu aracı türler arası aktarılabilirliği test edilmemiş bir varsayımla kullanmak zorunda kalıyor.

2018’den bu yana tavşan, kuş, yılan ve kertenkelelerde ayrı ayrı yayınlanan retrospektif mortalite çalışmalarını bir araya getirdiğimde, bu türlerde tekrar eden ama standart ASA sınıflandırmasının kategorilerinin yakalayamadığı üç risk faktörü ortaya çıktı:

• Semptom maskeleme: Av türü hayvanların hastalığını davranışsal olarak gizleme eğilimi, muayene sırasında yanıltıcı bir “sağlıklı” izlenimi yaratabiliyor. Standart muayenede ASA I olarak değerlendirilen bir hayvan, aslında ilerlemiş bir hastalığı gizliyor olabilir.
• Bakım koşullarına bağlı subklinik hastalık: UV-B eksikliği, uygunsuz beslenme gibi öykü üzerinden tespit edilebilecek ama fizik muayenede henüz görünür olmayan riskler. Metabolik kemik hastalığı ve hepatik lipidozis gibi durumlar bu şekilde gözden kaçabiliyor.
• Yakalama ve nakil stresi: Anestezi indüksiyonu sırasında ortaya çıkan, pre-anestezik muayene anında öngörülemeyen fizyolojik bir risk faktörü — özellikle kuşlarda ve küçük av türü memelilerde klinik olarak bilinen ama ASA skoruna hiç yansımayan bir etken.

Önerilen Çerçeve: H ve S Modifierları

Bu bulgular ışığında, mevcut ASA I–V skorunu değiştirmeden onun üzerine eklenebilecek, hipotez düzeyinde iki niteliksel işaretleyici öneriyorum. Amaç, standart ASA fiziksel durum sınıflandırmasının yerini almak değil, onu tamamlayan yapılandırılmış bir dokümantasyon aracı sunmak:

• H (Husbandry / Bakım Yeterliliği): Öyküde bakım eksikliği tespit edilip edilmediğini işaretler (H0: yeterli bakım, H1: bakım eksikliği saptandı).
• S (Stress Exposure / Stres Maruziyeti): Yakalama ve nakil sürecindeki stres düzeyini işaretler (S0: düşük stres, S1: yüksek stres/davranışsal sıkıntı gözlendi).

Örneğin “ASA II–H1–S0” notasyonu, standart olarak ASA II kabul edilen ama öyküsünde bakım eksikliği tespit edilmiş, düşük stresle ele alınmış bir hastayı ifade eder. Sayısal bir bileşik skor değil, niteliksel bir işaret sistemi tercih edilmesinin nedeni açık: bu iki değişkenin gözlemciler arası güvenilirliği henüz test edilmedi, standart ASA skorunun kendisinde bile bu tür bir değişkenlik belgelenmiş durumda.

Önemle belirtmek isterim: bu çerçeve klinik kullanıma hazır bir araç değildir — ileride prospektif olarak doğrulanması gereken, dokümantasyon ve gelecekteki araştırma tasarımı için bir başlangıç noktasıdır. Ayrıca, mortalite farklılıklarının tamamının husbandry ve strese atfedilemeyeceğini, anestezi protokolü, prosedür invazivliği ve komorbidite gibi değişkenlerin de dikkate alınması gerektiğini çalışmanın kendisinde ayrıca tartışıyorum.

Sonuç ve Sonraki Adımlar

ASA fiziksel durum sınıflandırması, insan hekimliğinden ödünç alınıp veteriner pratiğine uyarlanmış, kanıta dayalı temeli hâlâ tür bazında eksik bir araçtır. Bu çalışma, kuş ve sürüngenlerde bu boşluğu kapatmaya yönelik ilk sistematik sentezi sunuyor ve klinisyenlere, sahiplere aktarılan risk bilgisinin daha şeffaf ve yapılandırılmış hale getirilmesi için somut bir başlangıç noktası öneriyor. Önerilen H ve S modifierları, gelecekteki prospektif çalışmalarla test edilmeyi bekleyen bir hipotezdir — egzotik hayvan anestezisi alanında çalışan meslektaşlarımın geri bildirimlerini Qeios üzerindeki açık hakem sürecinde memnuniyetle karşılarım.

📄 Tam metne şu adresten ulaşabilirsiniz: https://doi.org/10.32388/7E9SBO

Bu Çalışmayı Alıntılamak İçin

Boztepe, R. (2026). Perianesthetic Mortality Data in Exotic Companion Animals Call for a Husbandry- and Stress-Adjusted ASA Classification. Qeios. https://doi.org/10.32388/7E9SBO